เขียนวิสัยทัศน์และพันธกิจให้ใช้ได้จริง ไม่ใช่แค่ขึ้นป้าย

โดย ดร.อำนาจ วัดจินดา · ยุทธศาสตร์

ลองถามพนักงานในองค์กรของท่านสักห้าคนว่า วิสัยทัศน์ขององค์กรคืออะไร หลายองค์กรจะได้คำตอบว่า "จำไม่ได้ แต่ติดอยู่ที่ป้ายหน้าตึก" นี่ไม่ใช่ความผิดของพนักงาน แต่เป็นสัญญาณว่าวิสัยทัศน์นั้นยังไม่ได้ทำหน้าที่ของมัน

วิสัยทัศน์และพันธกิจที่ดีไม่ได้มีไว้ประดับ แต่มีไว้ ช่วยให้คนทั้งองค์กรตัดสินใจไปในทิศทางเดียวกัน

วิสัยทัศน์ กับ พันธกิจ ต่างกันอย่างไร

• วิสัยทัศน์ (Vision) ตอบคำถามว่า *ในอนาคต เราอยากเป็นอะไร* เป็นภาพปลายทางที่ต้องการไปให้ถึงภายในช่วงเวลาหนึ่ง เช่น 5 ปี
• พันธกิจ (Mission) ตอบคำถามว่า *เรามีอยู่เพื่อทำอะไร ให้ใคร* เป็นงานหลักที่องค์กรต้องทำทุกวันเพื่อไปสู่วิสัยทัศน์

> วิสัยทัศน์คือยอดเขาที่อยากไปถึง ส่วนพันธกิจคือเส้นทางที่ต้องเดินทุกวัน

ลักษณะของวิสัยทัศน์ที่ดี

• ชัดเจนและเฉพาะเจาะจง บอกได้ว่าเป็นองค์กรอะไร ไม่ใช่ใช้ได้กับทุกองค์กร
• มีกรอบเวลา เช่น ภายในปี 2573
• ท้าทายแต่เป็นไปได้ ไม่ใช่สิ่งที่ทำได้อยู่แล้ว และไม่ใช่ความฝันที่เป็นไปไม่ได้
• สั้นพอจะจำได้ หนึ่งประโยค หรือไม่เกินสองบรรทัด
• ใช้ตัดสินใจได้ เมื่อมีทางเลือกสองทาง วิสัยทัศน์ช่วยบอกได้ว่าควรเลือกทางใด

ตัวอย่างก่อนและหลังปรับปรุง

ก่อน: องค์กรชั้นนำที่มุ่งมั่นพัฒนาอย่างยั่งยืน ด้วยบุคลากรที่มีคุณภาพ ตามหลักธรรมาภิบาล เพื่อประโยชน์สุขของประชาชน

ประโยคนี้ไม่ผิด แต่ใช้ได้กับเกือบทุกหน่วยงาน และไม่บอกว่าความสำเร็จหน้าตาเป็นอย่างไร

หลัง (ตัวอย่างโรงพยาบาล กรณีสมมติ): ภายในปี 2573 เป็นโรงพยาบาลที่ผู้ป่วยโรคหัวใจในจังหวัดไม่ต้องเดินทางไปรักษาที่อื่น

อ่านแล้วรู้ทันทีว่าต้องลงทุนเรื่องใด และวัดความสำเร็จได้อย่างไร

ลักษณะของพันธกิจที่ดี

• บอกว่าทำอะไร งานหลักขององค์กรคืออะไร
• บอกว่าทำให้ใคร ใครคือผู้รับบริการหรือลูกค้าหลัก
• บอกว่าต่างอย่างไร วิธีการหรือคุณค่าที่องค์กรยึดถือ
• มีจำนวนพอเหมาะ ประมาณ 3–5 ข้อ แต่ละข้อเชื่อมกับวิสัยทัศน์

ตัวอย่างพันธกิจที่สอดคล้องกับวิสัยทัศน์ข้างต้น
1. ให้บริการรักษาโรคหัวใจครบวงจร ตั้งแต่การวินิจฉัยถึงการผ่าตัด
2. พัฒนาเครือข่ายส่งต่อผู้ป่วยกับโรงพยาบาลชุมชนในจังหวัด
3. พัฒนาบุคลากรเฉพาะทาง และเทคโนโลยีการรักษาให้ทันสมัย

ขั้นตอนการจัดทำแบบมีส่วนร่วม

• ทบทวนผลการวิเคราะห์สถานการณ์ เช่น SWOT ความต้องการของผู้รับบริการ และนโยบายที่เกี่ยวข้อง
• ให้ผู้บริหารและตัวแทนหน่วยงานเขียนคนละหนึ่งประโยค ว่าอีก 5 ปีอยากเห็นองค์กรเป็นอย่างไร
• จัดกลุ่มคำสำคัญที่ซ้ำกัน แล้วหาประเด็นที่ทุกคนเห็นตรงกัน
• ร่างวิสัยทัศน์ 2–3 แบบ แล้วทดสอบกับคำถาม เช่น ใช้ตัดสินใจได้ไหม วัดผลได้ไหม จำได้ไหม
• เขียนพันธกิจ ให้ตอบว่าจะไปถึงวิสัยทัศน์ด้วยงานหลักใดบ้าง
• สื่อสารและนำไปใช้ เชื่อมกับประเด็นยุทธศาสตร์ ตัวชี้วัด และการตัดสินใจจริง

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ใช้คำกว้างซ้อนกันหลายคำ เช่น เป็นเลิศ ชั้นนำ ยั่งยืน มาตรฐานสากล ในประโยคเดียว
• เขียนวิสัยทัศน์เป็นพันธกิจ คือบอกว่าทำอะไร แต่ไม่บอกว่าอยากไปถึงไหน
• เปลี่ยนวิสัยทัศน์ทุกปี ทำให้ไม่มีใครยึดเป็นทิศทางได้จริง
• ไม่เชื่อมกับตัวชี้วัด วิสัยทัศน์ที่ดีควรมีตัวชี้วัดระดับองค์กรอย่างน้อย 1–3 ตัว ที่บอกว่าเข้าใกล้มากขึ้นหรือยัง

สรุป

วิสัยทัศน์ที่ดี สั้น ชัด มีกรอบเวลา และใช้ตัดสินใจได้ ส่วนพันธกิจที่ดีบอกว่าองค์กรทำอะไร ให้ใคร เพื่อไปสู่วิสัยทัศน์นั้น ถ้าองค์กรของท่านกำลังจะทบทวนแผน ลองทดสอบวิสัยทัศน์ปัจจุบันด้วยคำถามง่ายๆ ว่า ถ้าเอาชื่อองค์กรออก คนอ่านยังรู้ไหมว่าเป็นองค์กรของเรา

หนังสือ "การบริหารยุทธศาสตร์ (Strategic Management)" มีขั้นตอนการจัดทำวิสัยทัศน์ พันธกิจ และเป้าประสงค์ พร้อมแบบฟอร์มและตัวอย่างจากองค์กรหลายประเภท

อ่านบนเว็บไซต์