ดร.อำนาจ วัดจินดา

จาก SWOT สู่ TOWS: เปลี่ยนการวิเคราะห์ให้เป็นกลยุทธ์

โดย ดร.อำนาจ วัดจินดา · ยุทธศาสตร์

จาก SWOT สู่ TOWS: เปลี่ยนการวิเคราะห์ให้เป็นกลยุทธ์

เกือบทุกองค์กรที่จัดทำแผนยุทธศาสตร์เคยทำ SWOT Analysis มาแล้ว ได้ตารางสี่ช่องที่เต็มไปด้วยจุดแข็ง จุดอ่อน โอกาส และอุปสรรค แต่คำถามที่ตามมาเสมอคือ "แล้วยังไงต่อ" เพราะ SWOT บอกเพียงว่าสถานการณ์เป็นอย่างไร แต่ไม่ได้บอกว่าองค์กรควรทำอะไร

เครื่องมือที่ช่วยเชื่อมจากการวิเคราะห์ไปสู่กลยุทธ์คือ TOWS Matrix ซึ่งนำปัจจัยใน SWOT มาจับคู่กัน เพื่อสร้างทางเลือกกลยุทธ์อย่างเป็นระบบ

ก่อนเริ่ม: ทำ SWOT ให้ใช้ได้จริง

TOWS จะดีได้ก็ต่อเมื่อ SWOT ดีก่อน ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในการทำ SWOT มีดังนี้
- เขียนกว้างเกินไป เช่น "บุคลากรมีคุณภาพ" ควรเขียนให้เฉพาะเจาะจง เช่น "มีแพทย์เฉพาะทางโรคหัวใจ 3 คน มากที่สุดในจังหวัด"
- สับสนระหว่างปัจจัยภายในกับภายนอก จุดแข็งและจุดอ่อนคือสิ่งที่องค์กรควบคุมได้ ส่วนโอกาสและอุปสรรคคือสิ่งที่เกิดขึ้นภายนอก ที่องค์กรควบคุมไม่ได้
- ใส่ทุกอย่างที่นึกออก ควรเลือกเฉพาะปัจจัยที่มีผลต่ออนาคตขององค์กรจริงๆ ช่องละประมาณ 5–7 ข้อก็เพียงพอ

TOWS Matrix คืออะไร

TOWS Matrix นำปัจจัยภายใน (จุดแข็ง จุดอ่อน) มาจับคู่กับปัจจัยภายนอก (โอกาส อุปสรรค) ได้เป็นกลยุทธ์ 4 แบบ

### SO: กลยุทธ์เชิงรุก
ใช้ จุดแข็ง ไปคว้า โอกาส เป็นกลยุทธ์ที่องค์กรได้เปรียบมากที่สุด
คำถามที่ใช้: เราจะใช้จุดแข็งที่มี ไปใช้ประโยชน์จากโอกาสนี้ได้อย่างไร

### WO: กลยุทธ์เชิงแก้ไข
ใช้ โอกาส มาช่วย แก้จุดอ่อน
คำถามที่ใช้: โอกาสภายนอกนี้ ช่วยให้เราปิดจุดอ่อนข้อใดได้บ้าง

### ST: กลยุทธ์เชิงป้องกัน
ใช้ จุดแข็ง เพื่อ รับมือกับอุปสรรค
คำถามที่ใช้: จุดแข็งของเราช่วยลดผลกระทบจากภัยคุกคามนี้ได้อย่างไร

### WT: กลยุทธ์เชิงตั้งรับ
ลด จุดอ่อน และหลีกเลี่ยง อุปสรรค พร้อมกัน
คำถามที่ใช้: เราต้องปรับตัวอย่างไร เพื่อไม่ให้จุดอ่อนกับอุปสรรคมาบรรจบกันจนเกิดความเสียหาย

> SWOT ตอบว่า "เราอยู่ตรงไหน" ส่วน TOWS ตอบว่า "แล้วเราจะทำอะไร"

ตัวอย่าง: โรงพยาบาลประจำจังหวัด (กรณีสมมติ)

ผลการวิเคราะห์ SWOT โดยย่อ
- จุดแข็ง (S): มีแพทย์เฉพาะทางหลายสาขา และเป็นโรงพยาบาลแม่ข่ายของจังหวัด
- จุดอ่อน (W): ระบบนัดหมายยังใช้กระดาษ ผู้ป่วยรอนาน
- โอกาส (O): ภาครัฐสนับสนุนบริการสุขภาพดิจิทัล และประชาชนใช้สมาร์ตโฟนเพิ่มขึ้น
- อุปสรรค (T): มีโรงพยาบาลเอกชนเปิดใหม่ในพื้นที่ และจำนวนผู้สูงอายุเพิ่มขึ้นเร็ว

ตัวอย่างกลยุทธ์จาก TOWS
- SO: พัฒนาบริการปรึกษาแพทย์เฉพาะทางทางไกลให้โรงพยาบาลชุมชนในเครือข่าย
- WO: พัฒนาระบบนัดหมายออนไลน์ โดยใช้การสนับสนุนด้านสุขภาพดิจิทัลจากภาครัฐ
- ST: สร้างศูนย์ดูแลผู้สูงอายุแบบครบวงจร ใช้ความเชี่ยวชาญเฉพาะทางเป็นจุดต่างจากคู่แข่ง
- WT: ปรับขั้นตอนบริการผู้ป่วยนอกเพื่อลดเวลารอ ก่อนผู้ป่วยจะเลือกไปใช้บริการที่อื่น

จาก TOWS สู่แผนที่ใช้ได้จริง

TOWS มักให้ทางเลือกกลยุทธ์จำนวนมาก ขั้นตอนต่อไปคือการ เลือก ไม่ใช่นำทุกข้อไปใส่ในแผน
1. ให้คะแนนแต่ละกลยุทธ์ตามเกณฑ์ เช่น ผลกระทบต่อเป้าหมาย ความเป็นไปได้ ทรัพยากรที่ต้องใช้ และความเร่งด่วน
2. เลือกกลยุทธ์ที่ได้คะแนนสูงสุดประมาณ 3–5 ข้อ เป็นกลยุทธ์หลัก
3. จัดกลุ่มกลยุทธ์ที่เลือกเป็นประเด็นยุทธศาสตร์
4. กำหนดเป้าประสงค์ ตัวชี้วัด และโครงการ สำหรับแต่ละประเด็น

ข้อควรระวัง

สรุป

SWOT เป็นจุดเริ่มต้นที่ดี แต่ไม่ใช่จุดจบ การนำผลวิเคราะห์มาจับคู่ด้วย TOWS Matrix ช่วยให้องค์กรได้ทางเลือกกลยุทธ์ที่มีเหตุผลรองรับ และเชื่อมโยงกับสถานการณ์จริง จากนั้นการเลือกอย่างมีหลักเกณฑ์จะทำให้ได้แผนยุทธศาสตร์ที่กระชับ และนำไปปฏิบัติได้

สำหรับผู้ที่ต้องการลงมือทำ หนังสือ "การบริหารยุทธศาสตร์ (Strategic Management)" มีขั้นตอนการวิเคราะห์ SWOT, TOWS และเครื่องมืออื่น พร้อมแบบฟอร์มและกรณีศึกษาองค์กรไทย ส่วนองค์กรที่ต้องการเครื่องมือช่วยจัดทำแผน สามารถทดลองใช้แอป "การบริหารแผนยุทธศาสตร์" ได้ที่หน้าแอป HR

อ่านบนเว็บไซต์