6 เหตุผลที่แผนยุทธศาสตร์ไม่ถูกนำไปปฏิบัติ และวิธีแก้

โดย ดร.อำนาจ วัดจินดา · ยุทธศาสตร์

ทุกปีงบประมาณ องค์กรจำนวนมากใช้เวลาหลายเดือนจัดทำแผนยุทธศาสตร์ มีการประชุมเชิงปฏิบัติการ วิเคราะห์ SWOT เขียนวิสัยทัศน์ พันธกิจ จนได้เล่มแผนที่สวยงาม แต่เมื่อถึงสิ้นปี หลายองค์กรกลับพบว่าแผนแทบไม่ได้ถูกหยิบขึ้นมาใช้ งานประจำยังเดินแบบเดิม และผลลัพธ์ไม่ได้ต่างไปจากปีก่อน

ช่องว่างระหว่าง แผนบนกระดาษ กับ ผลลัพธ์ในความเป็นจริง นี้ เป็นปัญหาที่ผมพบบ่อยที่สุดในงานที่ปรึกษาด้านยุทธศาสตร์ และสาเหตุส่วนใหญ่วนเวียนอยู่ไม่กี่เรื่อง

1. แผนพยายามทำทุกเรื่อง จนไม่ได้เลือกอะไรเลย

แผนยุทธศาสตร์ที่มี 8 ประเด็นยุทธศาสตร์ 30 กลยุทธ์ และโครงการอีกเป็นร้อย อาจดูครบถ้วน แต่จริงๆ แล้วคือการ ไม่ได้เลือก หัวใจของยุทธศาสตร์คือการตัดสินใจว่าจะทุ่มทรัพยากรที่มีจำกัดไปที่เรื่องใด และจะไม่ทำเรื่องใด

วิธีแก้: จำกัดประเด็นยุทธศาสตร์ไว้ที่ 3–5 เรื่องที่สำคัญที่สุด และถามทุกครั้งว่า "ถ้าทำได้แค่เรื่องเดียวในปีนี้ เราจะเลือกเรื่องใด"

> ยุทธศาสตร์ที่ดีไม่ได้บอกแค่ว่าจะทำอะไร แต่บอกด้วยว่าจะไม่ทำอะไร

2. แผนไม่เชื่อมกับงบประมาณ

หลายองค์กรจัดทำแผนยุทธศาสตร์กับคำของบประมาณแยกกันคนละทีม คนละช่วงเวลา ผลคือโครงการที่สำคัญต่อยุทธศาสตร์ไม่ได้งบ ส่วนงบส่วนใหญ่ยังไหลไปที่โครงการเดิมๆ ที่ทำต่อเนื่องมาทุกปี

วิธีแก้: ให้ทุกโครงการที่ขอรับงบประมาณระบุว่าตอบประเด็นยุทธศาสตร์ข้อใด และตัวชี้วัดใด จัดลำดับความสำคัญของงบตามความเชื่อมโยงกับยุทธศาสตร์ ไม่ใช่ตามความเคยชิน

3. ถ่ายทอดไม่ถึงระดับคนทำงาน

ผู้บริหารเข้าใจแผน แต่หัวหน้างานและพนักงานไม่รู้ว่างานที่ตนทำทุกวันเกี่ยวข้องกับยุทธศาสตร์อย่างไร แผนจึงหยุดอยู่ที่ระดับบน

วิธีแก้: ถ่ายทอดจากเป้าหมายองค์กร ลงสู่แผนของหน่วยงาน และลงสู่ตัวชี้วัดรายบุคคล ใช้เครื่องมือที่ทุกคนเห็นภาพเดียวกัน เช่น แผนที่ยุทธศาสตร์ (Strategy Map) หน้าเดียว ที่แสดงให้เห็นว่าแต่ละเรื่องเชื่อมโยงกันอย่างไร

4. ไม่มีเจ้าภาพที่ชัดเจน

เมื่อทุกหน่วยงาน "ร่วมกันรับผิดชอบ" บ่อยครั้งแปลว่าไม่มีใครรับผิดชอบจริง โครงการข้ามหน่วยงานจึงล่าช้า เพราะต่างฝ่ายต่างรอกัน

วิธีแก้: ทุกประเด็นยุทธศาสตร์และทุกโครงการสำคัญ ต้องมี เจ้าภาพหลักเพียงหนึ่งคน ที่มีอำนาจตัดสินใจ และมีหน่วยงานสนับสนุนที่ระบุบทบาทชัดเจน

5. ติดตามผลปีละครั้ง

ถ้าองค์กรเปิดดูแผนเฉพาะตอนจัดทำรายงานผลการดำเนินงานปลายปี เมื่อพบว่าโครงการล่าช้าหรือตัวชี้วัดไม่ถึงเป้า ก็สายเกินไปที่จะแก้ไขแล้ว

วิธีแก้: กำหนดจังหวะการทบทวนที่ชัดเจน
- รายเดือน ระดับหน่วยงาน ติดตามความก้าวหน้าของโครงการ
- รายไตรมาส ระดับผู้บริหาร ทบทวนตัวชี้วัดและตัดสินใจปรับแผน
- รายปี ทบทวนทิศทางยุทธศาสตร์ทั้งหมด เมื่อสภาพแวดล้อมเปลี่ยน

ในการประชุมทบทวนแต่ละครั้ง ให้ใช้เวลาส่วนใหญ่กับ เรื่องที่ไม่เป็นไปตามแผน และการตัดสินใจว่าจะทำอะไรต่อ ไม่ใช่การนำเสนอผลงานที่ดีอยู่แล้ว

6. แผนเขียนโดยคนไม่กี่คน

แผนที่ทีมนโยบายและแผนเขียนเสร็จในห้องประชุม แล้วส่งให้หน่วยงานปฏิบัติตาม มักไม่ได้รับความร่วมมือเต็มที่ เพราะคนทำงานไม่ได้มีส่วนร่วมคิด และไม่รู้สึกว่าเป็นเจ้าของ

วิธีแก้: เปิดให้หัวหน้าหน่วยงานหลักมีส่วนร่วมตั้งแต่ขั้นวิเคราะห์สถานการณ์ และขั้นเลือกกลยุทธ์ ไม่ใช่แค่ขั้นรับทราบแผน การมีส่วนร่วมตั้งแต่ต้นทำให้การนำไปปฏิบัติง่ายขึ้นมาก

สรุป

แผนยุทธศาสตร์ไม่ได้ล้มเหลวเพราะเขียนไม่ดี แต่มักล้มเหลวเพราะ ไม่ได้ถูกบริหาร หลังจากเขียนเสร็จ การบริหารยุทธศาสตร์จึงต้องครบวงจร ตั้งแต่การวิเคราะห์ การกำหนดยุทธศาสตร์ การนำไปปฏิบัติ ไปจนถึงการติดตามและประเมินผล แล้วหมุนกลับมาปรับปรุงทุกปี

หากองค์กรของท่านกำลังจะเริ่มทบทวนแผนรอบใหม่ ลองนำ 6 ข้อนี้ไปตรวจสุขภาพแผนเดิมก่อน แล้วจะเห็นว่าควรปรับที่จุดใด

สำหรับผู้ที่ต้องการแนวทางครบทุกขั้นตอน หนังสือ "การบริหารยุทธศาสตร์ (Strategic Management)" อธิบายแบบจำลอง 4 ระยะ ตั้งแต่การวิเคราะห์ถึงการติดตามประเมินผล พร้อมกรณีศึกษาองค์กรไทยและแบบฟอร์มพร้อมใช้

อ่านบนเว็บไซต์